Eğitim-Sen Adana Şubesi'nden Çarpıcı MESEM Paneli: "Lise Diplomalı Çocuk İşçiliği Devlet Eliyle Kurumsallaşıyor"

ADANA – Eğitim-Sen Adana Şubesi, 12 Haziran Dünya Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Günü kapsamında düzenlediği “Çocuk İşçiliğine Karşı Ortak Mücadele” başlıklı panelle, Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) uygulamasının yarattığı tartışmalı tabloyu masaya yatırdı. Yoğun katılımla gerçekleşen panelde, Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Adnan Gümüş, MESEM'i "devlet eliyle kurumsallaştırılan lise diplomalı çocuk işçiliği" olarak tanımlayarak dikkat çekici tespitlerde bulundu.

Panelin moderatörlüğünü Eğitim Sekreteri Savaş İlhan üstlenirken, Prof. Dr. Adnan Gümüş’ün sunumu, çocuk işçiliğinin yalnızca sokakta değil, resmi programlarla nasıl sistematik bir sömürü biçimine dönüştüğünü gözler önüne serdi.

MESEM: Resmi Statüde Derinleşen Çocuk İşçiliği Sömürüsü

Prof. Dr. Adnan Gümüş, MESEM uygulamasının, eğitim sistemini dönüştürerek işletmeleri okul, işverenleri öğretmen ve çıraklığı ise ortaöğretim diploması ile "resmileştirilmiş çocuk işçiliği" haline getirdiğini iddia etti. Gümüş, mevcut durumu şu sözlerle özetledi: "Çocuk işçiliği artık sadece sokakta değil, devletin diplomalı ve teşvikli programlarıyla karşımızda. MESEM uygulamasıyla çocuklara lise diploması verilerek eğitim görüyormuş gibi gösteriliyor, ama gerçekte haftanın dört günü ağır koşullarda çalışıyorlar. Devlet, bu uygulamayı teşvik ediyor; çocukları ise hem eğitimsiz bırakıyor hem de ağır sömürü koşullarına maruz bırakıyor."

Türkiye'nin Çocuk İşçiliği Gerçeği ve Fonların Akıbeti

Prof. Dr. Gümüş'ün sunduğu veriler, Türkiye'deki çocuk işçiliği tablosunun vahametini ortaya koydu. 5-15 yaş aralığındaki 18 milyon çocuğun yaklaşık 5 milyonunun okul dışında olduğu, 4,5 milyonunun ise doğrudan ya da dolaylı olarak iş ilişkileriyle karşı karşıya kaldığı belirtildi. MESEM ve açık lise gibi uygulamaların bu durumu daha da derinleştirdiğini vurgulayan Gümüş, "MESEM SENİ BEKLİYOR!" şeklindeki propaganda çağrılarına eleştirel sorular yöneltti: "MESEM'in sınıfsal ve zümresel işlevi nedir? Kim kazanıyor, kim kaybediyor? Bu uygulamanın pedagojik temeli nedir?"

MESEM uygulamasının finansman modeline de dikkat çeken Gümüş, sistemin İşsizlik Sigortası Fonu üzerinden finanse edilmesinin çarpıcı olduğunu belirtti. İşbaşı Eğitim Programı kapsamında fondan harcanan miktarın 2021'de 3,6 milyar TL, 2022'de 10,1 milyar TL ve 2023'ün ilk 6 ayında ise 20,3 milyar TL'ye ulaştığını ifade eden Gümüş, 2023'ün ilk yarısında harcanan paranın 2021'in altı katına çıktığına dikkat çekti. Gümüş, "İşsizlik Fonu’ndan harcanan her 100 TL’nin 35 TL’si bu programa gidiyor. Bu, yoksulluğu yönetmenin değil, sömürüyü teşvik etmenin devlet eliyle uygulamaya konulmuş bir şeklidir" değerlendirmesinde bulundu.

Patronlara Milyonluk Teşvik, Çocuğa Kırıntı Ücret: Sistemin Adil Olmayan Yüzü

Gümüş, MESEM uygulamasının patronlara sağladığı büyük mali teşvikleri de gözler önüne serdi. Her bir çırak için devletin işverene 48 ay boyunca toplamda yaklaşık 605.276 TL kaynak aktardığını belirten Prof. Dr. Gümüş, işletmelerin asgari ücretli bir işçinin dörtte üçü kadar çalıştırdığı çıraklar için hiçbir SGK veya işsizlik primi ödemediğini ifade etti.

"Bir işletme 40 çırakla çalıştığında toplam teşvik 24 milyon lirayı aşıyor" diyen Gümüş, bu teşviklerin doğrudan devlet eliyle sağlandığını, ancak çocuklara düşen ücretin asgari ücretin yalnızca %30'u (yaklaşık 3.420 TL) olduğunu söyledi. "Bu koşullarda ne çocuk eğitiliyor ne meslek kazanıyor. Patron kâr ediyor, çocuklar ise geleceğini kaybediyor" sözleriyle sistemin çarpıklığına dikkat çekti.

Acı Gerçek: MESEM Öğrencisinin Ölümü ve "Okulsuz Toplum" Tehlikesi

MESEM sisteminin trajik sonuçlarına Manisa Alaşehir'de inşaattan düşerek hayatını kaybeden 11. sınıf MESEM öğrencisi Zekai Dikici'nin ölümüyle değinen Gümüş, "Bir çocuğun haftanın dört günü inşaatta çalışması normalleştirilmiş durumda. Okulun yerini işletmenin aldığı bu sistemde çocuklar hem fiziksel hem zihinsel hem de eğitsel olarak tehlikeye açık hale geliyor" uyarısında bulundu.

Çocuklarını MESEM’e gönderen ailelerin çoğunlukla yoksul aileler olduğunu belirten Gümüş, devletin yoksullukla mücadele etmek yerine, "yoksulluğu yönettiğini" savundu. Ailelerin bu programları bir geçim stratejisi olarak görmesinin hem çocukların geleceğini hem de İşsizlik Fonu’nun sürdürülebilirliğini tehdit ettiğini ifade etti.

Prof. Dr. Gümüş’ten Sert Tanım: "MESEM = Kurumsallaşmış Çocuk İşçiliği"

Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Adnan Gümüş, MESEM uygulamalarının eğitim sistemi içinde kavram kargaşası yarattığını, çocuk emeği sömürüsünü resmileştirdiğini ve toplumu "okulsuzlaştırdığını" belirtti. Gümüş, bu sistemin "çocukların eğitim hakkı yerine yoksulluğun ve parti yandaşlığının yeniden üretildiği bir yapı" inşa ettiğini savundu.

"Çıraklık nedir? Meslek öğretimi nedir? Teknik sanat eğitimi nedir? Okul nedir? Öğretmen kimdir? Bu kavramlar birbirine karıştırılıyor. Bu sadece bir kafa karışıklığı değil, aynı zamanda bilinçli bir ters yüz etme süreciyle karşı karşıyayız" diyen Gümüş, MESEM uygulamalarını "okula gitmeden ve ders görmeden verilen resmi lise diploması, işçi sayılmayan ama resmi olarak çalıştırılan çocuklar, yasak ama kurumsallaştırılmış çocuk emeği sömürüsü, kamu kaynaklarının işletmelere ve partizan yapıya aktarılması" olarak özetledi.

Gümüş, MESEM'in teşvik edilmesinin çocukların nitelikli eğitime erişimini engellediğini ve doğrudan okulun tasfiyesi anlamına geldiğini, bunun sadece işletmeye kaynak, aileye harçlık, iktidara oy transferi olduğunu ifade etti.

Çözüm Vizyonu: Eşit, Bilimsel, Vicdanlı Eğitim ve Almanya Örneği

Prof. Dr. Gümüş, bu tabloya karşı çözüm anlayışını "eğitimin bir hak olarak tanınması, çocuğun ontik bütünlüğü ve bütüncül gelişiminin esas alınması, insan, toplum ve doğa yararına nitelikli, bilimsel ve vicdanlı bir eğitim anlayışı" ilkeleriyle açıkladı. Eğitimin teknik sanatla bütünleşmesi ve öğretmen rehberliğinin temel alınmasının önemini vurguladı.

Almanya 2024 Mesleki Eğitim Raporu'ndan örnekler veren Gümüş, mesleki yeterliliğin ön şartının genel eğitim olduğunu belirtti. Raporun, özellikle göçmen ve düşük gelirli gruplarda genel eğitimin artırılmasının meslek edinme şansını yükselttiğini gösterdiğini aktaran Gümüş, "Bu nedenle erken yaşta çıraklık değil, nitelikli genel eğitim ve yükseköğretim esas alınmalıdır. Eğitim politikalarının hedefi bu olmalıdır" dedi.

Gümüş, açıklamasını şu kesin ifadelerle sonlandırdı: "MESEM bir meslek eğitimi değildir, bir meslek lisesi değildir. Okullaşmış bir eğitim-öğretim sürecine dâhil edilmediği sürece ne çocuk gelişimine katkı sunar ne de toplumun eğitim ihtiyacına yanıt verir. Gerçek çözüm, çocuğun bütünsel gelişimini merkeze alan, öğretmenin rehberliğinde, bilimsel ve özgürlükçü bir eğitim anlayışında yatmaktadır." Son söz olarak MESEM'i "yoksul çocuklar üzerinden yapılan sınıfsal bir kaynak transferi, devlet destekli çocuk işçiliği, eğitimin değil sömürünün sistemi" olarak tanımladı.