İtalya'da yapay zeka yasası yürürlükte: işverenlere 15 milyon euroya varan ceza

İtalya'da yapay zeka kullanımını düzenleyen 179 sayılı kararname, 8 Ekim 2026 tarihli Resmi Gazete'de (Gazzetta Ufficiale) yayımlandı ve 23 Ekim 2026'da yürürlüğe girdi. Kararname, 23 Eylül 2025 tarih ve 132 sayılı yasanın 24. maddesindeki yetki devrine dayanılarak hazırlandı. CISL sendikası, metnin ilk taslağına kıyasla kendi taleplerinin bir kısmının son halde yer aldığını bildirdi.

Kararnamenin en önemli değişikliklerinden biri cezalarla ilgili. İlk taslakta, yapay zeka sistemlerini profesyonel olarak kullanan işverenler (deployer) için öngörülen azami ceza 1 milyon euro veya cironun %0,5'i iken, son metinde bu sınır tedarikçilerle aynı seviyeye, yani 15 milyon euroya veya bir önceki yıla ait küresel cironun %3'üne (hangisi daha yüksekse) çıkarıldı. Küçük işletmeler için daha elverişli hükümler korunuyor. Bu değişiklik, yüksek riskli yapay zeka sistemi kullanımında işçi temsilcilerine ve etkilenen işçilere önceden bilgilendirme yapma yükümlülüğünü de kapsıyor; söz konusu yükümlülük, işçi seçimi ve yönetimine yönelik sistemler için 2 Aralık 2027'den itibaren uygulanmaya başlayacak.

Denetim mekanizmasında AgID (Dijital İtalya Ajansı) ve ACN (Ulusal Siber Güvenlik Ajansı) ile finans sektörü otoritelerinin yanı sıra, kamu güvenliği amacıyla kullanılan belirli yüksek riskli sistemler için gizlilik otoritesi (Garante privacy) de pazar denetim otoritesi olarak görevlendirildi. ACN'nin denetim yetkilerinde kolluk kuvvetleriyle koordinasyonu, ilk taslakta yalnızca mali polisle sınırlıyken, Polizia di Stato, Carabinieri ve mafia karşıtı istihbarat birimi DIA'yı da kapsayacak şekilde genişletildi.

CISL'in talebi doğrultusunda kararname, tamamen otomatikleştirilmiş karar yasağını işe alım ve işten çıkarmanın yanı sıra performans değerlendirmelerini de kapsayacak şekilde genişletti. Öte yandan, CV tarama amaçlı otomatik aday seçim sistemlerinin (ATS) kullanımı, adayları sonraki aşamalardan eleseler bile “nihai karar” sayılmıyor ve bu yasağın dışında tutuluyor. Ancak bu sistemler yine de AB Yapay Zeka Yasası (AI Act) kapsamında yüksek riskli sayılıyor; ayrıca GDPR'nin (Avrupa veri koruma tüzüğü) 22. maddesi ile kararnamenin saygınlık, gizlilik ve ayrımcılık yasağına ilişkin hükümleri uygulanmaya devam ediyor. Bu esneklik yalnızca işverenlerin kendi ATS sistemlerini kullandığı durumlar için geçerli; kamu istihdam platformu SIISL üzerinden akredite olan kurumlar için daha sıkı kurallar öngörülüyor.

CISL'in talebiyle eklenen bir diğer madde, ilk taslakta hiç yer almayan yapay zeka-iş sağlığı ve güvenliği ilişkisini düzenliyor. Buna göre Çalışma Bakanlığı, 2008 tarihli iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı çerçevesinde bu alandaki önlemleri koordine etmekle görevlendirildi. İş organizasyonunu, üretim temposunu, iş yapma biçimini veya güvenlikle ilgili karar süreçlerini etkileyen yapay zeka sistemlerinin, işyeri risk değerlendirmelerine dahil edilmesi zorunlu hale getirildi. İşverenler ayrıca, yapay zekayla bağlantılı özel riskler ve alınan önlemler konusunda işçileri bilgilendirmek ve eğitmekle yükümlü kılındı. Kararname, yapay zekanın iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesinde bir araç olarak kullanılmasını da Ulusal İş Müfettişliği ile iş birliği içinde teşvik ediyor.

Kararnamenin yeni 48. maddesi, yetkili kurumların ve akredite kuruluşların mesleki yönlendirme, iş arz-talep eşleştirmesi, yetkinlik tespiti ve istihdama yerleştirme amacıyla yapay zeka kullanmasına izin veriyor; ancak bu kullanım insan denetimi, şeffaflık ve hak güvencesi şartlarına bağlanıyor.