"Taşeron Bitti" Denilmişti: Kamudaki Taşeron İşçi Sayısı 2018’den Bu Yana İki Katına Çıktı!

"Taşeron Sona Erdi" Açıklamalarının Ardından Tablo Ağırlaştı: Kamuda Taşeron İşçi Sayısı İki Katına Çıktı

Hükümetin 2018 yılında çıkardığı 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile "kamuda tamamen bittiği" ilan edilen taşeron işçilik sistemi, aradan geçen yıllar içinde küçülmek yerine daha da büyüdü. Düzenleme kapsamı dışında bırakılan, emekli olan veya işten ayrılan personelin yerine "hizmet alımı" yöntemiyle yeni çalışanların dâhil edilmesi sonucu, 2018'de yaklaşık 70 bin olan kapsamdışı taşeron işçi sayısı bugün 140 bine ulaştı.

Yaklaşan kamu toplu iş sözleşmeleri öncesinde sendikalar ve işçiler, kamudaki taşeron uygulamasının geçici bir çözüm olmaktan çıkıp kalıcı bir istihdam modeline dönüştüğünü vurgulayarak, ayrımsız kadro talebini yeniden gündeme taşıyor.

Personel Alımı Sınırlandı, "Hizmet Alımı" Bütçeleri Katlandı

Kamuda taşeron sayısının hızla tırmanmasının arkasında Hazine ve Finance Bakanlığı'nın yayımladığı genel yatırım ve finansman programları yatıyor. Mevcut mevzuata göre kamu işletmeleri, emekli olan ya da işten ayrılan kadrolu personelin en fazla yüzde 75'i kadar yeni kadrolu personel istihdam edebiliyor.

Açılan kadro açığı ise her yıl bütçeleri artırılan "hizmet alımı ihaleleri" yoluyla kapatılıyor. Sendikalara göre bu durum, yeni açılan kamu kurum ve işletmelerinde dahi asıl işlerin taşeron şirketlere devredilmesine ve sistemin kurumsallaşmasına yol açıyor.

Sektör Sektör Taşeron Gerçeği: Karayolları, Hastaneler ve Okullar

Taşeron çalışma yalnızca Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) ile sınırlı kalmayıp kamu hizmetinin ana omurgasını oluşturan pek çok alana yayılmış durumda:

• Karayolları’nda "Muvazaa" İddiası: Karayolları Genel Müdürlüğü bünyesinde yol bakım, onarım, asfalt, trafik güvenlik ve karla mücadele gibi doğrudan ana hizmet sayılan işler 3 yıllık "yapım işi" ihaleleriyle gördürülüyor. Sendikalar, bu yöntemin İş Kanunu’ndaki alt işveren kurallarının etrafından dolanmak anlamına geldiğini ve muvazaalı (hileli) çalışma yarattığını savunuyor.

• Sağlık Sektöründe Çifte Standart: Hastanelerde temizlik, yemekhane ve hasta bakım hizmetleri doğrudan sağlık hizmetinin ayrılmaz bir parçası olmasına rağmen taşeron şirketler eliyle yürütülüyor. Üstelik şehirler ve hastaneler arasında standart bulunmuyor; bazı üniversite hastanelerinde yemek hizmeti kadrolu işçilerce verilirken, diğerlerinde taşeron firmalar kullanılıyor.

• Milli Eğitim ve Diğer Bakanlıklar: MEB, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı gibi kurumlarda güvenlik, temizlik ve destek hizmetlerinin büyük bölümü ihale usulüyle taşerona devredilmiş vaziyette.

Aynı İş, Farklı Haklar: "Eşit İşe Eşit Ücret" İlkesi İhlal Ediliyor

Kadro alamayan taşeron işçiler ile aynı vardiyada ve aynı üretim/hizmet hattında çalışan kadrolu kamu işçileri arasında devasa bir uçurum bulunuyor. Taşeron çalışanlar;

• Yılda 52 günlük ilave tediye (ikramiye) hakkından yararlanamıyor.

• Kamu Çerçeve Protokolü ile belirlen taban ücret artışlarından, seyyanen zamlardan ve sosyal yardım paketlerinden mahrum kalıyor.

• Banka promosyonu, tayin hakkı, servis ve sosyal tesis kullanımı gibi temel haklarda ayrımcılığa uğruyor.

İhale Cenderesi Sendikalaşmayı Engelliyor

Taşeron sisteminin yarattığı bir diğer büyük sorun ise örgütlenme hakkının engellenmesi. Kısa süreli (1 ila 3 yıllık) hizmet alımı ihaleleri sebebiyle işçilerin çalıştığı şirketler sürekli değişiyor. Sendikalar yetki tespiti alıp toplu iş sözleşmesi (TİŞ) masasına oturana kadar ihale süresi doluyor veya yetki itirazı davaları yıllarca sürüyor. Bu hukuki boşluk, işçilerin sürekli düşük ücretlerle ve güvencesiz çalışmasına sebep oluyor.

"Kadro Umuduyla Çifte Baskıya Katlanıyorlar"

Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan DİSK/Gıda-İş Genel Başkanı Olcay Ozak, taşeron işçilerin hem kamu kurum yöneticilerinin hem de taşeron firma amirlerinin çifte baskısı altında ezildiğini belirtti.

Ozak, "İşçiler 'Devlette çalışıyoruz, nasıl olsa bizi de kadroya alırlar' umuduyla yıllarca bu ağır koşullara, düşük ücretlere ve hak kayıplarına katlanıyor. Ancak 2026 yılına gelmemize rağmen sözler tutulmadı, taşeron sorunu çözülmek bir yana daha da büyütüldü" ifadelerini kullanarak tüm taşeron işçilerin amasız-fakasız kadroya alınması gerektiğini vurguladı.