2024-2025 Eğitim Yılında Eğitimin Durumu: Sorunlar Derinleşiyor, Eşitsizlik Artıyor

2024-2025 Eğitim Yılı Başlarken: Eğitimin Durumu ve Derinleşen Sorunlar

2023-2024 eğitim-öğretim yılı 20 Haziran Cuma günü sona ererken, yeni eğitim yılına giren Türkiye'de örgün eğitimde toplam 18 milyon 710 bin öğrenci bulunuyor. Bunların 15 milyon 849 bini devlet okullarında, 1 milyon 631 bini özel okullarda, 1 milyon 229 bini ise açık öğretimde yer alıyor. Türkiye genelinde 75 bin 467 okulun büyük çoğunluğu devlet statüsünde.

Öğretmen sayısı 1 milyon 168 bin 896’ya ulaşırken, yaklaşık 100 bin ücretli öğretmenin sosyal güvencesiz ve düşük ücretle çalıştırılması dikkat çekiyor. Temizlik personeli açısından da tablo iç açıcı değil; 143 bin 355 kişilik kadronun yalnızca 49 bin 578’i kadrolu. İŞKUR programları kapsamında haftada sadece 3 gün çalışan geçici personel, okul hijyenini ciddi şekilde etkiliyor.

Eğitimde okullaşma oranı ise düşüş eğiliminde. MEB verilerine göre 5-17 yaş grubundaki net okullaşma oranı %95,34’te kalırken, yabancı uyruklu çocuklar da eklendiğinde bu oran %93,97’ye geriliyor. 14-17 yaş grubunda ise oran %91,25’e kadar düşüyor. Eğitim dışı kalan çocuk sayısı bir önceki yıla göre %38,4 artarak 612 bin 814’e ulaştı. Suriyeli öğrenciler ve açık öğretimdeki çocuklar da eklendiğinde bu sayı 1 milyon 578 bin 941’i buluyor.

Yapısal Sorunlar Derinleşiyor

Eğitim sisteminde piyasacı, sınav odaklı ve rekabete dayalı politikalar neticesinde kamusal niteliğin giderek zayıfladığı görülüyor. Fiziki altyapı eksiklikleri, taşımalı eğitim uygulamasının yarattığı eşitsizlik, kırsal bölgelerde eğitime erişim sorunları ve yetersiz okul kaynakları gibi başlıklar bu yıl da çözümsüz kaldı.

Özellikle dini vakıf ve cemaatlere bağlı yurt ve kreşlerde yaşanan istismar vakaları endişe yaratırken, MEB ile bu yapılar arasında imzalanan protokoller laik eğitimi tehdit ediyor. Bu durum, eğitimde kamu denetiminin zayıfladığını gösteriyor.

Öğretmen açığına rağmen atama bekleyen yüz binlerce öğretmen bulunuyor. Sözleşmeli ve ücretli öğretmen politikaları adaletsizliği artırıyor. Öğretmenlik Meslek Kanunu, eşitsizlikleri kurumsallaştıran bir yapıya dönüşmüş durumda.

Yeni müfredat ise kamuoyunda tartışma yaratıyor. Eleştirel düşünceyi baskılayan, dini referanslı ve bilimsel içeriği azaltılmış bir yapıda hazırlanan müfredat, laiklik ve pedagojik kalite açısından ciddi endişeler doğuruyor.

Dezavantajlı gruplar – engelli öğrenciler, mülteci çocuklar, farklı dil ve inançlara sahip bireyler – için eğitime erişim sorunları hâlâ çözülmüş değil. Çocuk yaşta evlilik, istismar ve yoksulluk gibi yapısal sorunlar ise eğitimde eşitliği zedelemeye devam ediyor.

Eğitime Ayrılan Kaynak Yetersiz

OECD ortalaması öğrenci başına 14.209 dolar iken, Türkiye’de bu rakam yalnızca 5.425 dolar. Eğitim harcamalarının GSYH içindeki payı ise %3,1–%3,9 aralığında kalarak OECD ortalamasının altında. Bu durum, özel okul ve devlet okulu ayrımının derinleşmesine yol açıyor. Eğitimde sınıfsal ayrışma hızlanıyor.

Eğitim sisteminde derinleşen bu kriz ortamı, kamusal ve nitelikli bir eğitim anlayışının yeniden inşa edilmesi gerektiğini gösteriyor.