İSİG Meclisi Raporu: "Mesleki Eğitime Değil Çocuk İşçiliğe Karşıyız! Bir Yılda En Az 72 Çocuk İşçi Hayatını Kaybetti"

İSTANBUL – İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi, 2024-2025 eğitim öğretim yılında meydana gelen çocuk işçi ölümlerine ilişkin çarpıcı bir rapor yayımladı. Raporda, yeni eğitim öğretim yılı başlarken, son bir yılda en az 72 çocuğun çalışırken hayatını kaybettiği belirtilerek, çocuk işçiliğin yoksulluk ve güvencesizlik ekseninde derinleştiği ve devlet politikalarıyla meşrulaştırıldığı vurgulandı.

Çocuk İşçi Ölümlerinde %10 Artış

İSİG Meclisi'nin açıklamasına göre, 2024 Eylül - 2025 Ağustos döneminde, yani geride kalan eğitim-öğretim yılında, en az 72 çocuk çalışırken hayatını kaybetti. Bu sayı, bir önceki döneme göre yüzde 10'luk bir artışı temsil ediyor (geçen dönem 66 çocuk işçi hayatını kaybetmişti). İSİG Meclisi, 18 yaşını doldurmamış tüm çocukları "çocuk işçi" olarak tanımladığını belirterek, bu dönemde 18 yaşında olan 14 işçinin daha hayatını kaybettiğini ve bunların bir kısmının da "çocuk işçi" tanımı içinde yer alabileceğini ekledi.

Çocuk İşçiliğin Ana Omurgası Kırlardan Kentlere Kaydı

Raporda dikkat çeken önemli bir nokta, çocuk işçiliğinin ana omurgasının kırsal bölgelerden kentlere kayması oldu. Son bir yılda çocuk işçi ölümlerinin sektörel dağılımı şöyle:

• Tarım: 20 çocuk (%28) (14 işçi, 6 çiftçi)

• Sanayi: 19 çocuk

• İnşaat: 17 çocuk

• Hizmet: 16 çocuk

Haziran ayında açıklanan son 12 yılı kapsayan raporda tarımdaki çocuk işçi ölümü ortalamasının yüzde 53 olduğu hatırlatılarak, bu oranın güncel olarak yüzde 28'e gerilemesine rağmen, kentsel yoksulluğun artmasıyla çocuk işçilik ölümlerinin kent merkezlerine ve Organize Sanayi Bölgeleri'ne (OSB) taşındığı belirtildi. İSİG Meclisi, tarımda çocuk işçiliği önleme amacıyla yapılan "PR çalışmalarına" rağmen Zeliha, İbrahim ve Abdullah gibi çocukların fındık bahçelerinde hayatını kaybetmesine tepki gösterdi.

MESEM Programı ve Çocuk İşçiliğin Meşrulaştırılması

İSİG Meclisi, MESEM (Mesleki Eğitim Merkezleri) programına dair de önemli değerlendirmelerde bulundu. MESEM'lerin, 2016 yılı sonuna kadar var olan "Çıraklık Eğitim Merkezleri"nin devamı niteliğinde olduğunu ve eğitim sistemine daha fazla entegre edilmiş, kitleselleştirilmiş bir çocuk işçilik sistemi olduğunu ifade etti. MESEM kapsamındaki öğrencilerin 505 binini 18 yaşın altındaki çocukların oluşturduğu, yani çocuk işçiliğin "bir gün okulda dört gün işyerinde eğitim alma" uygulamasıyla meşrulaştırıldığı vurgulandı.

Raporda, MESEM'lerin sermayenin ucuz emek rezervlerini doldurmanın yanı sıra, patronlara doğrudan finansman desteği sağladığı ve MESEM'li işçi-öğrencilere verilen cüzi ücretlerin kamu kaynaklarından karşılandığı belirtildi. Milli Eğitim Bakanlığı'nın (MEB) 7. ve 8. sınıftan itibaren tüm öğrencilerin katılabileceği "zanaat atölyeleri" açması ve "mesleki ortaokulları" yaygınlaştırmasıyla mesleki eğitim yaşının 10 yaşa düşürüldüğü uyarısı yapıldı. Son iki eğitim-öğretim yılında MESEM kapsamında sanayide veya inşaatlarda çalışırken en az 15 öğrenci/çocuk işçinin hayatını kaybettiği de hatırlatıldı.

Kapitalizmin Çocuk Sömürüsü ve Politika Belgeleri

İSİG Meclisi, çocuk emeğinin yasallaşması ve formel niteliğe kavuşturulmasının, Türkiye kapitalizminin agresif büyüme stratejisinin bir sonucu olduğunu ve işçilik maliyetlerini düşürmenin yöntemlerinden biri haline geldiğini savundu. TÜİK verilerine göre 15-17 yaş grubundaki çocukların işgücüne katılma sıklığının 2024 yılında yüzde 24,9'a ulaşarak 970 bin çocuk işçi olduğu açıklandığı ancak bu sayıya MESEM'li çocuklar, kayıt dışı çalışanlar ve 15 yaş altı çalışanlar dahil edildiğinde Türkiye'de çocuk işçi sayısının 3-4 milyona ulaştığının altı çizildi.

Orta Vadeli Program (OVP), Kalkınma Planı ve Ulusal İstihdam Stratejisi gibi belgelerde mesleki eğitim politikalarının, çocuk işçiliğini piyasanın ihtiyaçlarına göre düzenlediği, özel sektörle iş birliği içinde müfredatın güncelleneceği, staj ve işbaşı eğitimi programlarının yaygınlaştırılacağı belirtildiği ifade edildi. Bu belgelerde "çalışmanın fazileti" ve "makbul vatandaşlık" gibi anahtar kavramlarla çocuk emeğinin sömürüsünün meşrulaştırıldığı iddia edildi.

2025-2026 Eğitim Öğretim Yılı Başlarken Talepler

İSİG Meclisi, 2025-2026 eğitim öğretim yılı başlarken taleplerini şu şekilde sıraladı:

1. Çocuk işçilik yasaklanmalı: MESEM'ler kapatılmalı, mesleki öğrenim çocuk gelişimine uygun ve kamusal kurallar çerçevesinde olmalıdır.

2. Eğitim tamamen parasız olmalı: 4+4+4 sisteminden vazgeçilmeli, müfredat akıl ve bilim ışığında yenilenmeli, okullarda bir öğün yemek verilmeli, yoksul çocukların ihtiyaçları devlet tarafından karşılanmalı, bütçede eğitime ayrılan kaynak artırılmalıdır.

3. Yaşam alanları temizlenmeli: Çocukların gelişimine uygun hale getirilmeli, uyuşturucu ve çeteleşmeden arındırılmalıdır.

4. Güçlü bir gençlik hareketi oluşturulmalı: Çocuk işçiliğe, geleceksizleştirmeye, paralı eğitime karşı işçi sınıfı mücadelesinin bir parçası olduğu bilinciyle mücadele edilmelidir.

İSİG Meclisi, bu talepleri sistem içinde ifade etmenin tek başına anlam ifade etmediğinin bilinciyle örgütlenmek, mücadele etmek ve direnmek gerektiğini vurgulayarak açıklamasını sonlandırdı.