Sendikalardan AB ve Macaristan’da sıcak havada işçi koruması için bağlayıcı kural çağrısı

Avrupa genelinde etkili olan sıcak hava dalgası, işyerlerinde sıcaklığa karşı koruma eksikliğini yeniden gündeme taşıdı. Brüksel merkezli EFFAT, EPSU ve EFBWW federasyonları, Avrupa Komisyonu’ndan hazırlanmakta olan Kaliteli İşler Yasası (Quality Jobs Act) kapsamında işyerinde sıcaklığa ilişkin bağlayıcı bir AB mevzuatı çıkarmasını istedi. Macaristan’da ise Magyar Szakszervezeti Szövetség (MASZSZ), hükümetten işyerleri için resmi bir sıcaklık sınırı (hőhatár) belirlenmesini ve iş sağlığı ve güvenliği sistemindeki eksikliklerin giderilmesini talep etti.

Avrupa Sendikalar Enstitüsü’nün (ETUI) analitik desteğiyle hazırlanan rapora göre, Avrupa’da her yıl 130 milyon işçi işyerinde sıcaklık stresine maruz kalıyor; bu durumla bağlantılı olarak yılda tahmini 277 bin yaralanma ve 230 ölüm yaşanıyor. Vakaların yaklaşık yüzde 90’ının ve sıcaklıkla ilişkili yaralanmaların yüzde 80’inin, resmi olarak ilan edilen sıcak hava dalgalarında değil, sıradan sıcak iş günlerinde gerçekleştiği belirtiliyor. Risk yalnızca inşaat ve tarım gibi açık hava sektörleriyle sınırlı değil; depo çalışanları, mutfak ve konaklama personeli ile bakım işçileri gibi havalandırması yetersiz kapalı alanlarda çalışanları da giderek daha fazla etkiliyor.

Federasyonlar, AB’de sıcaklığa ilişkin uyumlu, birlik çapında bir maruz kalma sınırının ve bağlayıcı asgari standartların bulunmadığını, korumanın büyük ölçüde ulusal düzenlemelerin dağınık bir karışımına ve çoğu zaman işverenlerin iyi niyetine bağlı olduğunu vurguladı. EFFAT, EPSU ve EFBWW tarafından hazırlanan model direktifte; bilimsel ölçütlere (örneğin Yaş Hazneli Küre Sıcaklığı - WBGT) dayalı, aşıldığında çalışmanın durdurulmasını veya sınırlandırılmasını gerektiren bağlayıcı azami çalışma sıcaklıkları, zorunlu risk değerlendirmeleri, ücretli molalar, gölge, su ve serinleme imkânı içeren çalışma düzenlemeleri, en çok risk altındaki sektörler (inşaat, tarım, ulaştırma, atık yönetimi, konaklama) ve güvencesiz çalışanlar için özel koruma, gelir ve iş güvencesi garantileri ile işçi temsilcileri ve toplu sözleşme yoluyla işçi katılımı talep ediliyor.

EFFAT Genel Sekreteri Enrico Somaglia, iklim değişikliğinin çalışma dünyasını derinden etkilediğini belirterek, sıcaklıkla ilişkili hastalık ve ölümlerin tekil trajediler olmadığını, işçileri bağlayıcı korumadan yoksun bırakmanın öngörülebilir sonucu olduğunu söyledi. EFBWW Genel Sekreteri Tom Deleu, aşırı hava koşullarının artık Avrupa genelinde bir işyeri gerçekliği olduğunu, sıcak hava dalgaları, soğuk dalgaları ve fırtınaların işçiler için sıkıntı değil birer mesleki tehlike olduğunu ifade etti. EPSU Genel Sekreteri Jan Willem Goudriaan ise atık işçileri, belediye bahçıvanları, itfaiyeciler ve hastalar arasında hareket eden evde bakım işçileri gibi açık havada çalışan kamu hizmeti çalışanlarının özel yasal korumaya ve denetime ihtiyacı olduğunu söyledi.

Macaristan’da MASZSZ Başkanı Zlati Róbert, iş sağlığı ve güvenliği sisteminde uzun süredir bilinen ve defalarca dile getirilen eksiklikler bulunduğunu, önceki tüm uyarı ve taleplere rağmen karar vericilerin iyileştirmeye açık olmadığını belirtti. Zlati’ye göre, aşırı sıcaklarda saat başına 5-10 dakikalık dinlenme süresine ilişkin mevcut düzenleme, bugünkü kadar uzun süreli ve şiddetli sıcaklık baskısının henüz yaygın olmadığı yıllar önce hazırlanmıştı. MASZSZ, açık ve kapalı işyerleri için, aşıldığında çalışmanın belirli süre kısıtlanacağı veya durdurulacağı bir sıcaklık eşiği belirleyen bir protokol hazırlanmasını, işçilerin anlık sıcaklık değerlerini erişilebilir ve denetlenebilir şekilde takip edebilmesini sağlayacak bir ölçüm düzenlemesinin devreye alınmasını istiyor.

MASZSZ ayrıca, işverenlerin bu dinlenme sürelerini işçilerin ücretinden kesmesinin önüne geçilmesi için, sıcaklık nedeniyle uygulanacak önlemlerin hiçbir çalışana maddi zarar vermeyeceğinin yasayla güvence altına alınmasını talep ediyor. Sendika, taleplerini güçlendirmek amacıyla Facebook üzerinden bir imza kampanyası başlattı.