DİSK-AR raporu: Her üç çocuktan biri yoksul, MESEM'de yarım milyon çocuk

DİSK Araştırma Merkezi (DİSK-AR), "Çocuk İşçiliği Raporu: Yoksulluk, MESEM'ler, İş Cinayetleri" başlıklı kapsamlı bir çalışma yayımladı. Rapor, okulların açıldığı 14 Eylül Pazartesi günü Milli Eğitim Bakanlığı önünde düzenlenen basın açıklamasıyla kamuoyuna duyuruldu. Açıklamaya DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, Genel Sekreter Tayfun Görgün, Genel Başkan Yardımcısı Remzi Çalışkan, Yönetim Kurulu üyesi Şükret Sevgener ve İç Anadolu Bölge Temsilcisi Birgül Kaya katıldı.

Rapora göre Türkiye'de her üç çocuktan biri yoksul; 2025 itibarıyla 6 milyon 708 bin çocuk yoksulluk içinde yaşıyor, çocukların yüzde 36,8'i ise yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında. Her 100 çocuktan en az 15'i çalışma hayatının içinde yer alıyor ve bu oran son 13 yılda yalnızca yüzde 1,1 gerilemiş durumda. Çalışan çocukların yüzde 59,2'si hanehalkı ekonomisine katkı sağlamak zorunluluğuyla çalışıyor.

Raporda eğitimden kopuşa da dikkat çekiliyor: 14-17 yaş grubunda okullaşma oranı son eğitim yılında 8,1 puan geriledi, 15-17 yaş arası çocuk istihdamı ise son beş yılda yüzde 70 arttı. Çalışan çocukların yüzde 70'i aynı zamanda ev işlerinde de çalışıyor; DİSK-AR bunu, özellikle kız çocuklarında emeğin ev içine kaydırıldığı gizli bir sömürü biçimi olarak değerlendiriyor.

Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) raporda ayrı bir başlık altında ele alındı. Son 10 yılda MESEM'e kayıtlı öğrenci sayısı 5,3 kat artarak yarım milyonu aştı; 2025-2026 döneminde 392 bin 887 çocuk sisteme dahil oldu. DİSK-AR, MESEM'in çocukları "öğrenci" statüsü altında fiilen işçi konumuna soktuğunu, bu haliyle İş Kanunu'nun korumasından, sendikal haklardan ve emeklilik priminden mahrum bıraktığını, ILO'nun 138 ve 182 sayılı sözleşmeleriyle (Uluslararası Çalışma Örgütü'nün asgari yaş ve en kötü biçimler sözleşmeleri) çeliştiğini belirtti.

Raporun ortaya koyduğu en ağır veri iş cinayetleriyle ilgili: Son 9 yılda en az 93 bin 517 çocuk iş kazası geçirdi, en az 646 çocuk ise çalışırken yaşamını yitirdi. DİSK-AR bu ölümleri "kaçınılmaz kazalar değil, çocuk emeğini yaygınlaştıran ve denetimsizliği olağanlaştıran bir düzenin sonucu" olarak nitelendirdi.

Milli Eğitim Bakanlığı önünde konuşan DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, "Çocukların yeri fabrikalar, atölyeler, tarlalar değil; okullardır. Çocukların görevi patronlara ucuz işgücü olmak değildir" dedi. Çerkezoğlu, çocuk işçiliğiyle mücadelenin yalnızca çocukları işyerinden çekmekle sınırlı tutulamayacağını, çocuğu işyerine gönderen ekonomik ve sosyal koşulların ortadan kaldırılması gerektiğini söyledi.

DİSK açıklamasında, Türkiye'de çocuk işçiliğinin gerçek boyutlarını izlemenin önündeki en büyük engellerden birinin düzenli veri eksikliği olduğuna da dikkat çekildi. TÜİK'in Çocuk İşgücü Araştırması'nın 2006'dan bu yana yalnızca iki kez, UNICEF ile birlikte yürütülen Türkiye Çocuk Araştırması'nın ise 2022'de bir kez yapıldığı ve tekrarının planlanmadığı belirtildi. DİSK, çocuk işçiliğiyle mücadelenin aynı zamanda yetişkin işçilerin sendikalaşma ve toplu pazarlık hakkının güçlendirilmesi mücadelesi olduğunu vurguladı.